Questo sito utilizza cookies tecnici (necessari) e analitici.
Proseguendo nella navigazione accetti l'utilizzo dei cookie.

Opera dei Pupi “L’Iliade o sia il riscatto di Priamo” 22-23 Gennaio 2023- Spettacolo ed incontro-dibattito con gli studenti

Pupi per il sito

Il 22 e 23 Gennaio u.s.  l’Istituto Italiano di Cultura di Atene, in collaborazione con la nostra Scuola Italiana di Atene, l’Associazione Letteraria Parnassos e il Laboratorio per l’Arte e la Parola dell’Università Nazionale Capodistriana di Atene, ha promosso lo spettacolo “L’Iliade o sia il riscatto di Priamo”, libero adattamento per Pupi siciliani del Maestro Mimmo Cuticchio, dell’Associazione Figli d’Arte Cuticchio di Palermo.

Un’iniziativa culturale che ha unito Sicilia e Grecia nel segno dei Pupi siciliani e della grande storia dei cantastorie. Una tradizione innovata in maniera originale dal «cuntista» e «puparo» siciliano Mimmo Cuticchio, attore e regista teatrale con un carisma sorprendente.

I nuovi Pupi siciliani, creati sulle figure di greci e troiani, hanno portato in azione gli eroi dell’Iliade, nel rispetto di quei canoni tradizionali che la famiglia d’arte si tramanda di generazione in generazione.

Di grande effetto la colonna sonora originale, creata appositamente per lo spettacolo da Giacomo Cuticchio ed eseguita dal Giacomo Cuticchio Ensemble composto dai musicisti: Marco Badami, Alessio Corrao, Filippo Di Maggio, Nicola Mogavero e Paolo Pellegrino, che ha accompagnato, in una progressione dialettica, i fatti rappresentati, seguendone i ritmi di improvvisazione tipici del teatro dei pupi.

Cultura antropologica, arte e tradizioni, storie epiche dei pupi siciliani, hanno così affascinato il pubblico di Atene, composto in grande parte da intere famiglie della scuola primaria italiana di Atene, che ha accolto con sorprendente entusiasmo la proposta culturale, riempiendo la sala teatro dell’Associazione Letteraria Parnassos nel pomeriggio di Domenica 22 Gennaio.

Lo spettacolo è stato ripetuto il giorno seguente, 23 Gennaio, per gli studenti della scuola secondaria della Scuola italiana e delle scuole greche della Rete teatrale Otis Atene, facendo, l’Opera dei Pupi siciliani, parte del più ricco panorama teatrale italiano, tanto da essere inserita tra i Patrimoni orali e immateriali dell’umanità dell’Unesco.

Sempre che si possa parlare nell’ Opera dei pupi di “ripetizione”, in quanto l’improvvisazione, propria della tecnica dei cantastorie, non permette di riprodurre fedelmente uno spettacolo, che cambia di volta in volta, al fine di adattarlo al pubblico presente in sala per coinvolgerlo sempre di più.

Anche per questo, la sovra-titolatura dello spettacolo in lingua greco-moderna, curata dall’ Istituto Italiano di Cultura di Atene, che ha accompagnato il racconto del “cuntista” puparo Mimmo Cuticchio, non è stata fedelissima, come è stato spiegato dal Direttore Francesco Neri, sottolineando, in apertura dello spettacolo, quanto questo incrementi valore e bellezza di questo particolarissimo genere teatrale.

Dopo lo spettacolo, grazie alla disponibilità di Elisa Puleo, altra colonna portante dell’Opera dei Pupi dell’Associazione Figli d’Arte Cuticchio di Palermo, che cura anche testi e pubblicazioni, si è potuto proseguire con un incontro-dibattito tra il Maestro Mimmo Cuticchio e gli studenti presenti in sala.

Si è subito creata in proscenio, una fila di decine di ragazzi che hanno posto domande di varia natura. Ad ognuna di esse il Maestro ha risposto con cura e con quella capacità, da incantevole cantastorie, che permette di restituire un racconto appassionato al posto di una chiara risposta.

Ogni domanda, anche la più semplice, è stata accolta con estrema attenzione ed è stato restituito un pezzo di storia dell’Opera dei Pupi, una tradizione culturale che ha la sua genesi nel mondo greco arcaico, che continua da millenni e che ha dato vita ad una miscellanea di stili e di generi narrativi e artistici ed intreccia molteplici arti e maestranze.

Come quella di Tania Giordano, scenografa, costumista e restauratrice dei pupi siciliani, di Giacomo Cuticchio, figlio d’Arte, compositore delle musiche originali degli spettacoli e “seconda voce” dei pupi. Di Marcello D’Agostino, che cura l’aspetto tecnico di luci e suono, e di Giuseppe Graffeo, che ha appreso dal Maestro Cuticchio il “mestiere” di oprante-puparo, frequentando i suoi corsi e laboratori.

Dal 1997, infatti, è attiva la scuola per pupari e cuntisti di Mimmo Cuticchio con l’obiettivo di garantire un futuro al teatro dei pupi e al cunto.

E noi siamo certi che ci sarà sempre un grande futuro per questa millenaria e affasciante forma d’Arte.

Spezzoni dello spettacolo ad uso didattico e l’incontro-dibattito con gli studenti, sono disponibili nel video al seguente link https://youtu.be/IvGvHq9JvJg.

Άρθρο για την κουκλοθεατρική Παράσταση  Opera dei Pupi «Η Ιλιάδα ή τα λύτρα του Πριάμου. που πραγματοποιήθηκε στις 22-23 Ιανουαρίου 2023.

Στις 22 και 23 Ιανουαρίου το Ιταλικό Ινστιτούτο Αθηνών, σε συνεργασία με την Ιταλική Σχολή Αθηνών, τον Φιλολογικό Σύλλογο «Παρνασσός» και το Εργαστήριο Τέχνης και Λόγου του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, προώθησαν την παράσταση «Η Ιλιάδα ή τα λύτρα του Πριάμου» σε ελεύθερη προσαρμογή και με  σικελικές μαριονέτες από τον Maestro Mimmo Cuticchio, της οργάνωσης Associazione Figli d’Arte Cuticchio του Παλέρμο.

Μια πολιτιστική πρωτοβουλία που ένωσε τη Σικελία και την Ελλάδα, τις ξακουστές σικελικές μαριονέτες και το έπος των επών. Μια παράδοση που απέδωσε με πρωτότυπο τρόπο ο Σικελός «αφηγητής» και «κουκλοπαίχτης» Mimmo Cuticchio, χαρισματικός ηθοποιός και σκηνοθέτης θεάτρου.

Με τις νέες σικελικές μαριονέτες που δημιουργήθηκαν πάνω σε μορφές Ελλήνων και Τρώων, ζωντάνεψαν  οι ήρωες της Ιλιάδας, σύμφωνα με εκείνους τους παραδοσιακούς κανόνες που η οικογένεια των καλλιτεχνών παραδίδει από γενιά σε γενιά.

Η μοναδική μουσική συνοδεία δημιουργήθηκε ειδικά για την παράσταση  από τον Giacomo Cuticchio και την ερμήνευσε το σχήμα  Giacomo Cuticchio Ensemble που αποτελείται από  τους μουσικούς: Marco Badami, Alessio Corrao, Filippo Di Maggio, Nicola Mogavero και Paolo Pellegrino. Οι ίδιοι συνόδευσαν,με έναν διαλεκτικό τρόπο τα γεγονότα κατά τη διάρκεια της αναπαράστασή τους, ακολουθώντας τους τυπικούς ρυθμούς αυτοσχεδιασμού του κουκλοθεάτρου.

Η κουλτούρα, η τέχνη και οι παραδόσεις, οι επικές ιστορίες με τις Σικελικές μαριονέτες, γοήτευσαν το κοινό της Αθήνας. Γονείς και παιδιά από το Ιταλικό Δημοτικό σχολείο της Αθήνας υποδέχτηκαν με εκπληκτικό ενθουσιασμό τη συγκεκριμένη πολιτιστική πρωτοβουλία γεμίζοντας την αίθουσα θεάτρου του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» το απόγευμα της Κυριακής της 22ας Ιανουαρίου.

Η παράσταση επαναλήφθηκε την επόμενη μέρα, στις 23 Ιανουαρίου, για τους μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ιταλικής Σχολής και των ελληνικών σχολείων του θεατρικού δικτύου Otis Atene, καθιστώντας το σικελικό κουκλοθέατρο μέρος του πλούσιου ιταλικού θεατρικού πανοράματος, καθώς αυτό συμπεριλαμβάνεται στην προφορική και άυλη παγκόσμια κληρονομιά της Unesco.

Βέβαια πώς μπορεί να μιλάει κανείς για «επανάληψη» στο θέατρο Μαριονέτας , αφού ο αυτοσχεδιασμός είναι χαρακτηριστικό της τεχνικής του παραμυθά και δεν είναι δυνατή η πιστή αναπαραγωγή μιας παράστασης; Αντίθετα αυτή αλλάζει κάθε φορά, προκειμένου να προσαρμοστεί στο κοινό που είναι παρόν κάθε φορά για να  δίνει το περιθώριο εμπλοκής στο θέαμα.

Επίσης, για τον λόγο αυτό, ο υπερτιτλισμός με τη μετάφραση των διαλόγων της παράστασης στην νεοελληνική γλώσσα, σε επιμέλεια του Ιταλικού Πολιτιστικού Ινστιτούτου Αθηνών, δεν ήταν πολύ πιστός, όπως εξήγησε ο Διευθυντής. Ο Francesco Neri, υπογραμμίσε, πριν την έναρξη  της παράστασης, πως παρόλο που δεν ήταν δυνατή η αυτολεξεί μετάφραση του έργου λόγω του αυτοσχεδιασμού των διαλόγων, αυτό αυξάνει την αξία και την ομορφιά αυτού του πολύ συγκεκριμένου θεατρικού είδους.

Μετά την παράσταση, η  Elisa Puleo, βασική συντελεστής του Opera dei Pupi της οργάνωσης Associazione Figli d’Arte Cuticchio του Παλέρμο, που επιμελείται επίσης κείμενα και δημοσιεύσεις, οργάνωσε μια συνάντηση-συζήτηση μετά της παράσταση. Παρόντες στην αίθουσα ήταν οι μαθητές και ο δάσκαλος Mimmo Cuticchio.

Δεκάδες παιδιά έκαναν διαφόρων ειδών ερωτήσεις. Ο δάσκαλος απάντησε σε καθένα από αυτά με προσοχή και με  την ικανότητα που έχει ενός μαγευτικός παραμυθάς να μετατρέπει την απάντηση σε μια παθιασμένη αφήγηση.

Κάθε ερώτηση, ακόμη και η πιο απλή, έγινε δεκτή με εξαιρετική προσοχή και εξηγήθηκε ένα κομμάτι της ιστορίας της Opera dei Pupi, μιας πολιτιστικής παράδοσης που έχει τη γένεσή της στον αρχαϊκό ελληνικό κόσμο, η οποία συνεχίστηκε για χιλιετίες και η οποία έδωσε ζωή σε διάφορα αφηγηματικά και καλλιτεχνικά στυλ και είδη και διαπλέκει πολλαπλές τέχνες και εργάτες.

Αναφέρουμε την Tania Giordano, που είναι σκηνογράφος, ενδυματολόγος και συντηρήτρια μαριονέτων της Σικελίας. Επίσης,  μέλος της ομάδας είναι ο Giacomo Cuticchio, παιδί της Τέχνης, συνθέτης της πρωτότυπης μουσικής των παραστάσεων και «δεύτερη φωνή» των μαριονετών. Ο Marcello D’Agostino,  φροντίζει για τα φώτα και το ήχο,  και ο Giuseppe Graffeo, που έμαθε το «επάγγελμα» του κουκλοπαίχτη από τον Maestro Cuticchio, παρακολουθώντας τα μαθήματα και τα εργαστήριά του.

Μάλιστα, η σχολή κουκλοθέατρων και αφηγητών του Mimmo Cuticchio δραστηριοποιείται από το 1997 με στόχο να εγγυηθεί ένα μέλλον για το κουκλοθέατρο και την αφήγηση.

Και είμαστε σίγουροι ότι θα υπάρχει πάντα ένα σπουδαίο μέλλον για αυτή τη χιλιετή και συναρπαστική μορφή τέχνης.

Αποσπάσματα βίντεο για εκπαιδευτική χρήση και της συνάντησης-συζήτησης με τους μαθητές υπάρχουν στον παρακάτω σύνδεσμο:
https://youtu.be/IvGvHq9JvJg